مجله خبری
نکات مهم زیست دوازدهم فصل چهارم
نکات مهم زیست دوازدهم فصل چهارم
فصل چهارم زیستشناسی دوازدهم به بررسی تغییرات در جمعیتها و فرآیندهای مرتبط با آن میپردازد. این فصل به دانشآموزان کمک میکند تا با مفاهیمی چون جهش، رانش ژنتیکی، شارش ژنی و انتخاب طبیعی آشنا شوند. در این فصل، تأثیرات این فرآیندها بر تنوع ژنتیکی و سازگاری جانداران با محیط زیست بررسی میشود. همچنین، ارتباط بین جهشها و انتقال صفات از نسلی به نسل دیگر مورد بحث قرار میگیرد. این فصل همچنین به بررسی نقش عوامل مختلف در تغییر فراوانی آللها و تأثیرات آنها بر تعادل جمعیتها میپردازد. با درک عمیق این مفاهیم، دانشآموزان میتوانند توانایی تحلیل و تفسیر تغییرات زیستی را در جمعیتهای مختلف کسب کنند. در این مقاله،نکات مهم زیست دوازدهم فصل چهارم را مرور خواهیم کرد تا آمادگی لازم برای امتحانات و فعالیتهای عملی فراهم شود.برای آشنایی با نکات مهم زیست دوازدهم فصل چهارم تا نتهای مقاله با کنکور آسان است همراه باشید.
تغییرات در ماده وراثتی جانداران
هموگلوبین سالم و هموگلوبین داسی شکل در دو آمینواسید با یکدیگر تفاوت دارند. باید توجه داشت که هموگلوبین دارای دو زنجیره بتا است. در جهش جانشینی تک نوکلئوتیدی، تنها در صورت وقوع همانندسازی، احتمال تغییر یک جفت نوکلئوتید وجود دارد؛ در غیر این صورت، فقط یک نوکلئوتید دچار تغییر خواهد شد. همچنین، در جهش جانشینی، چارچوب خواندن تغییر نمیکند.
اگر بخشی از ماده وراثتی جدا شده و به انتهای یک فام تن متصل شود، نشانهای از شکستن پیوند فسفودیاستر مشاهده نخواهد شد. به طور کلی، سه حالت برای جهش جابجایی وجود دارد:
- اتصال به همان کروماتید در یک کروموزوم
- اتصال به کروماتید خواهری در همان کروموزوم
- اتصال به کروموزوم غیر همتا
در حالت اول، جهش تنها در یک کروماتید از یک کروموزوم اتفاق میافتد. در حالت دوم، جهش در هر دو کروماتید یک کروموزوم رخ میدهد و در حالت سوم، دو کروموزوم غیر همتا دچار جهش میشوند.
پروکاریوتها رونوشت اینترون و اگزون ندارند؛ بنابراین اگر در یک سوال به توالی اینترون باکتری اشاره شود، آن گزینه قطعاً نادرست است. ژنوم سیتوپلاسمی انسان تنها از مادر به ارث میرسد. بسیاری از جانداران فاقد کروموزومهای جنسی هستند و ژنوم آنها محتوای تکراری ندارد. مضاعف شدن در جانداران هاپلوئید اتفاق نمیافتد. در جهشهای واژگونی و جابجایی یک کروماتید، طول کروماتید تغییر نمیکند.
عوامل جهشزا میتوانند میکروبی باشند، مانند برخی ویروسها. جهش اکتسابی ممکن است به دلیل خطای همانندسازی به وجود آید. تشکیل پیوند بین دو تیمین مجاور در یک رشته DNA به صورت دوپار تیمین رخ میدهد و نه در رشتههای مقابل. ترکیبات حاوی نیتریت به صورت غیرمستقیم در ایجاد سرطان تأثیر دارند.
استاد حسین احمدی مدیر موسسه انتشارات گیلنا هستند اگر نیاز به دریافت مشاوره دارید با شماره های درج شده در صفحه تماس بگیرید.
تغییر در جمعیتها
جهشهای موجود در گامتها میتوانند به طور مستقیم به نسل بعدی منتقل شوند. اما جهش در سلولهای پیکری به صورت غیرمستقیم فراوانی نسبی آللها را در نسلهای آینده تغییر میدهد. این تغییر ممکن است به طور مستقیم از طریق تولید مثل غیرجنسی نیز صورت گیرد. برخی جهشها میتوانند بدون تغییر در فراوانی نسبی آللها و همچنین بدون خروج جمعیت از حالت تعادل باشند. جهشهای غیرموثر نمیتوانند باعث خروج جمعیت از تعادل شوند.
رانش ژنتیکی ارتباطی با سازگاری با محیط ندارد. شارش ژنی دو طرفه ممکن است تأثیری بر فراوانی نسبی آللها در هر دو جمعیت نگذارد. اما این فرآیند میتواند موجب پیدایش آللهایی شود که قبلاً در جمعیت مقصد وجود نداشتهاند. اگر عوامل برهمزننده تعادل در جمعیت به گونهای فراوانی آللها را تغییر دهند، اما فراوانی نسبی آنها را حفظ کنند، تعادل جمعیت همچنان حفظ میشود.
انتخاب طبیعی صفتی ایجاد نمیکند، بلکه صفتی را انتخاب میکند. کراسینگاور (تبادل ژنتیکی) به عنوان یک جهش محسوب نمیشود. در مردان، بین کروموزومهای جنسی کراسینگاور رخ نمیدهد و ممکن است این فرآیند به نوترکیبی گامتها منجر نشود. برای مؤثر بودن کراسینگاور، سلول باید حداقل دارای دو ژن ناخالص باشد و این ژنها باید بر روی یک کروموزوم مشترک قرار داشته باشند.
در پروفاز یک، کروموزومهای همتا جفت شده و تتراد تشکیل میدهند، بنابراین کراسینگاور در این مرحله اتفاق میافتد. در افراد هاپلوئید، این فرآیند رخ نمیدهد و در جاندارانی که تولید مثل جنسی و تقسیم میوز ندارند، کراسینگاور نیز اتفاق نمیافتد.
تغییر در گونهها
برخی گیاهان در پاسخ به زخمها، ترکیباتی ترشح میکنند که گاهی حجم آنها به قدری زیاد است که حشرات در آن گرفتار میشوند. بین برگ درخت گسیو و سنگواره آن تفاوتی مشاهده نمیشود. اندام حرکتی جلویی در خفاش و پرنده همتایی مشابه دارند. با استفاده از اندامهای وستیجال، میتوان گونههای خویشاوند را شناسایی کرد.
گل مغربی با تعداد کروموزوم 4n میتواند با گلهایی که 2n دارند، آمیزش غیرموفقیتآمیز داشته باشد؛ به این معنا که آنها میتوانند آمیزش انجام دهند اما نتیجهای نخواهند داشت. همچنین، موز با ژنوتیپ 3n نازاست، اما قادر است میوه تولید کند.