نکات مهم زیست‌شناسی دهم فصل اول

نکات مهم این فصل زیست

 زیست‌شناسی نوین

 کل‌نگری: هر جاندار از اجزای مختلفی تشکیل شده و هر یک از این اجزا بخشی از یک سیستم بزرگ‌تر را تشکیل می‌دهند. به همین دلیل، جانداران به‌عنوان یک سامانه با اجزای مرتبط در نظر گرفته می‌شوند.

 نگرش بین‌رشته‌ای: زیست‌شناسان برای درک بهتر سامانه‌ها، از اطلاعات سایر رشته‌ها بهره می‌برند.

 فناوری‌های نوین: پیشرفت‌های تکنولوژیک، به ویژه در حوزه‌های فناوری اطلاعات و مهندسی ژنتیک، نقش مهمی در توسعه علم زیست‌شناسی ایفا کرده‌اند.

 اخلاق زیستی: یکی از سوءاستفاده‌های علمی در زمینه زیست‌شناسی، تولید سلاح‌های زیستی به شمار می‌آید.استاد حسین احمدی مدیر مجموعه انتشارات گیلنا هستند جهت  دریافت مشاوره با ایشان می توانید با شماره های درج شده در سایت تماس بگیرید.

 گستره حیات

تعریف دقیق حیات کار دشواری است و شاید حتی غیرممکن باشد. در علم زیست‌شناسی، به‌جای تعریف حیات، ویژگی‌های آن و ویژگی‌های جانداران مورد بررسی قرار می‌گیرند. گستره حیات از یاخته آغاز شده و به زیست‌کره ختم می‌شود.

 ویژگی جانداران

ویژگی‌های جانداران شامل موارد زیر است:

 نظم و ترتیب

 هم‌ایستایی

 رشد و نمو

 فرایند جذب و استفاده از انرژی

 پاسخ به محیط

 تولید مثل

 سازش با محیط

 نکات مهم

 پایین‌ترین سطحی که شامل عوامل غیرزنده است، بوم‌سازگان نامیده می‌شود و این اولین بخشی است که می‌توان با کل‌نگری تأثیر عوامل غیرزنده را بررسی کرد.

 یاخته، پایین‌ترین سطحی است که قادر به انجام تمامی فرایندهای زیستی است.

 اجتماع، پایین‌ترین سطحی است که بیش از یک گونه را در بر می‌گیرد.

 ویروس‌ها به‌عنوان جاندار شناخته نمی‌شوند.

 همۀ یاخته‌های یک بافت الزاما هم‌شکل و همکار نیستند، مانند بافت عصبی.

 سطوح دوم تا چهارم تنها در برخی جانداران مانند تک‌یاخته‌ای‌ها معنایی ندارند.

 در یک جمعیت، همه جانداران باید متعلق به یک گونه باشند و علاوه بر این، در یک مکان و زمان خاص زندگی کنند. اما هر دو جاندار هم‌گونه حتماً در یک جمعیت قرار ندارند.

 در میان جانداران یک جمعیت، تفاوت‌هایی وجود دارد، مانند شاخ گوزن که مختص نرها است.

 یاخته و بافت در بدن انسان

یاخته، واحد ساختاری و عملکردی جانداران است که از سه بخش اصلی هسته، سیتوپلاسم و غشا تشکیل شده است.

 هسته: تعیین‌کننده شکل، اندازه و عملکرد یاخته است و فعالیت‌های آن را کنترل می‌کند. دنا که حاوی اطلاعات لازم برای تعیین صفات است، در هسته قرار دارد. هسته دارای پوششی دولایه است که از طریق منافذی با سیتوپلاسم ارتباط برقرار می‌کند.

 سیتوپلاسم: فضای بین غشای یاخته و هسته را پر می‌کند و از اندامک‌ها و ماده زمینه‌ای تشکیل شده است. این ماده شامل آب و سایر مواد بوده و هر یک از اندامک‌ها کار ویژه‌ای دارند.

 غشای یاخته‌ای: این غشا محیط داخلی یاخته را از محیط خارجی آن جدا می‌کند و مواد مختلف برای ورود یا خروج از یاخته باید از آن عبور کنند. غشای یاخته‌ای نفوذپذیری انتخابی دارد و از دولایه مولکول‌های فسفولیپید تشکیل شده است.

 بافت‌های بدن انسان

در اندام‌ها و دستگاه‌های مختلف بدن، انواع مختلفی از بافت‌ها وجود دارند:

 بافت پوششی: سطح بدن، حفرات و مجاری را می‌پوشاند و یاخته‌های نزدیک به هم دارد. زیر یاخته‌های این بافت، غشای پایه‌ای از جنس رشته‌های پروتئینی و گلیکوپروتئینی وجود دارد. این بافت می‌تواند در شکل‌های مختلف مانند استوانه‌ای، مکعبی و سنگفرشی در یک یا چند لایه وجود داشته باشد.

 بافت پیوندی: از انواع یاخته‌ها، رشته‌های پروتئینی و ماده زمینه‌ای تشکیل شده است. بافت پیوندی می‌تواند سست، متراکم یا چربی، خون و استخوان باشد.

 بافت ماهیچه‌ای: شامل سه نوع بافت است:

   بافت ماهیچه‌ای قلبی: استوانه‌ای، مخطط و منشعب با یک یا دو هسته.

   بافت ماهیچه‌ای اسکلتی: استوانه‌ای و چند هسته‌ای با هسته‌های نزدیک به غشا.

   بافت ماهیچه‌ای صاف: دوکی‌شکل و تک‌هسته‌ای.

 بافت عصبی: شامل دو نوع سلول پشتیبان و عصبی است. یاخته‌های اصلی به نام سلول عصبی شناخته می‌شوند.