مجله خبری
نکات مهم زیست دهم فصل دوم
نکات مهم زیست دهم فصل دوم
فصل دوم کتاب زیست شناسی دهم به بررسی ساختار و عملکرد دستگاه گوارش انسان و تنوع گوارش در جانداران مختلف میپردازد. در این فصل، دانشآموزان با اجزای مختلف لوله گوارش، نقش هر یک از اعضا در فرآیند هضم و جذب مواد غذایی، و تفاوتهای آناتومیکی و فیزیولوژیکی در بین گونههای مختلف آشنا میشوند. نکات مهم زیست دهم فصل دوم شامل شناخت بافتهای مختلف دستگاه گوارش، عملکرد غدد مرتبط مانند کبد و پانکراس، و مفهوم گوارش مکانیکی و شیمیایی است. همچنین، مفاهیم مهمی مانند حرکات رودهای، نقش آنزیمها در هضم، و اثرات بیماریهای مختلف بر روی سیستم گوارش مورد بررسی قرار میگیرد.برای آشنایی با نکات مهم این فصل تا انتهای مقاله با کنکور آسان است همراه باشید.
درک این نکات نه تنها برای امتحانات مهم است، بلکه به دانشآموزان کمک میکند تا ارتباط بین ساختار و عملکرد اعضای مختلف را بهتر درک کنند و تأثیرات آن را بر روی سلامت عمومی بدن بشناسند. با توجه به پیچیدگیهای دستگاه گوارش و تنوع موجودات زنده، تسلط بر این مفاهیم برای هر دانشآموزی ضروری است.
نکات کلیدی این فصل
ساختار و عملکرد لوله گوارش
در شکل اول این فصل، تصویر ریزپرزهای روده باریک که با میکروسکوپ الکترونی گرفته شده، مشاهده میشود. توجه داشته باشید که ریزپرزها با پرزهای روده باریک تفاوت دارند. همچنین، دقت کنید که روده باریک و میکروسکوپ الکترونی در این تصویر به خوبی نشان داده شدهاند.
در مورد ساختار لوله گوارش، باید بگوییم که بنداره ابتدای معده وجود ندارد و بنداره انتهای مری در سمت چپ بدن قرار دارد. نیازی نیست که نام این بنداره را بدانید. غدد بزاقی، پانکراس (لوزالمعده)، کبد (جگر) و کیسه صفرا با لوله گوارش ارتباط دارند، اما خودشان جزو لوله گوارش محسوب نمیشوند.
کبد به عنوان بزرگترین غده در سیستم گوارش انسان شناخته میشود، بنابراین آن را با بزرگترین غده بزاقی اشتباه نگیرید. بنداره انتهای مری دارای بافت پوششی متفاوتی است؛ در مری بافت پوششی سنگفرشی چند لایه و در معده بافت پوششی استوانهای یک لایه وجود دارد.
این نکته مهم است که نمیتوان گفت در تمام بخشهای دستگاه گوارش، ماهیچهها حضور دارند. غدد بزاقی، به عنوان مثال، ماهیچه ندارند.استاد حسین احمدی مدیر این مجموعه هستند شما می توانید برای مشاوره با ایشان با شماره تماس های درج شده در صفحه تماس بگیرید.
تقسیمبندی اعضای گوارش
به اعضای موجود در هر نیمه بدن توجه کنید:
نیمه راست:
بخش بزرگ کبد
کیسه صفرا
دوازدهه
نیمه راست معده
لوزالمعده
معده در بدن در دو سمت راست و چپ قرار دارد. همچنین، کولون بالارو و بنداره انتهای روده باریک نیز در نیمه راست بدن قرار دارند.
نیمه چپ:
قلب
طحال
بخش کوچک کبد
بنداره انتهای مری
بنداره ابتدای مری
نیمه چپ معده
نیمه چپ لوزالمعده
کولون پایینرو
مخاط در دو لایه ماهیچهای قرار دارد که در روده باریک به حرکت پرزها کمک میکند. حرکات کرمی شکل نیز در میزنای انجام میشود. ماهیچههای اسکلتی در دهان، حلق و ابتدای مری در حرکات کرمی شکل نقش دارند. حرکات قطعهقطعهکننده فقط در روده باریک انجام میشوند.
محل شروع گوارش شیمیایی در دهان و محل اصلی آن در روده باریک است. همچنین، گوارش فیزیکی در دهان آغاز میشود، اما در نقاط دیگر نیز اتفاق میافتد.
غدد بزاقی دارای مجراهایی هستند؛ مجرای غدد بزاقی بناگوشی در سقف دهان و مجرای غدد بزاقی زیر زبانی در زیر زبان قرار دارد.
معده دارای چینخوردگیهای غیر دائمی است. یاختههای کناری نیز هم در بین یاختههای اصلی و هم در بین یاختههای ترشحکننده ماده مخاطی قرار دارند. یاختههای اصلی غدد معده، پپسینوژن را غیرفعال و لیپاز را به صورت فعال ترشح میکنند. پروتئازهای معده برخلاف لوزالمعده در محیط اسیدی فعال هستند.
هورمونها به داخل حفرههای معده وارد نمیشوند. به عنوان مثال، اگر طراح سوالی بپرسد که هر مادهای که غدد معده ترشح میکنند، وارد حفرههای معده میشود، این جمله نادرست است.
در یک حفره معده میتواند بیش از یک مجرای غدد معده وارد شود. پپسین به صورت ترشحی نیست و از تجزیه پپسینوژن به وجود میآید. چینخوردگیهای مری و معده به صورت طولی هستند.
در صورتی که مجرای مشترک صفرا و لوزالمعده بسته شود، پانکراس میتواند همچنان شیره لوزالمعده را به دوازدهه ترشح کند.
کبد میتواند کلسترول تولید کند، که این موضوع در کنکور 98 نیز مطرح شد، اما به طور مستقیم در کتاب ذکر نشده است. سنگ کیسه صفرا میتواند گیرندههای درد را تحریک کند.
نکات ترکیبی با فصل 1 زیست شناسی یازدهم
سنگ کیسه صفرا تنها ناشی از افزایش کلسترول نیست. لوزالمعده با ترشح بیکربنات سدیم در ورود گلوکز و بیشتر آمینواسیدها به یاختههای پرز با روش همانتقالی نقش دارد. بیکربنات به یون HCO3 اطلاق میشود.
گوارش پلیساکاریدها میتواند درون یاختههای کبدی و ماهیچهای برای تجزیه گلیکوژن به مولکولهای گلوکز انجام شود. برای آبکافت یک پلیمر با n مونومر، به n 1 مولکول آب نیاز است و n 1 پیوند شکسته میشود. برای آبکافت n مونومر که در m رشته جدا از هم قرار دارند، به n m مولکول آب نیاز است.
نمکهای صفراوی و فسفولیپید لسیتین در گوارش مکانیکی چربیها نقش دارند. گوارش چربیها بیشتر به واسطه فعالیت لیپاز لوزالمعده در دوازدهه اتفاق میافتد.
جذب مواد و تنظیم فعالیت دستگاه گوارش
بیماری سلیاک میتواند منجر به لاغری شود. یاختههای پوششی سطح پرز دارای آنزیم هستند، اما در ساختار غدد رودهای وجود ندارند. راست روده جزء روده بزرگ محسوب نمیشود.
ابتدای کولون در سطحی پایینتر از انتهای آن قرار دارد. ابتدای راست روده بالاتر از انتهای کولون پایینرو است. راست روده برخلاف روده بزرگ ساختار کیسهای ندارد.
سیاهرگ باب کبدی دارای سه شاخه است:
شاخه اول: طحال و بخش بالایی معده
شاخه دوم: بخش زیرین معده، لوزالمعده و کولون پایینرو
شاخه سوم: کولون بالارو و روده باریک
ذخایر آهن در کبد شامل آهن جذبشده از دستگاه گوارش و آهن حاصل از تجزیه هموگلوبین گویچههای قرمز خون است. شبکههای عصبی رودهای از مری تا مخرج وجود دارند و به همین دلیل دهان و حلق را عصبدهی نمیکنند. این شبکهها تحرک و ترشح را در لوله گوارش تنظیم میکنند، اما تأثیری بر کل دستگاه گوارش ندارند.
هنگام بلع، مرکز تنفس در بصلالنخاع مهار میشود، نه در پل مغزی. اندام تولیدکننده و اندام هدف گاسترین یکسان هستند. هم یاختههای ترشحکننده گاسترین و هم یاختههای ترشحکننده سکرتین (در دوازدهه) در مجاورت بنداره پیلور قرار دارند.
تنوع گوارش در جانداران
گوارش مکانیکی در ملخ خارج از دهان و با کمک آروارهها آغاز میشود. چینهدان در ملخ، طولانیترین و متسعترین بخش لوله گوارش است.
در پرندگان دانهخوار، روده باریک به پاهای جانور نزدیکتر است. در پستانداران نشخوارکننده، توده غذا سه بار از مری، سه بار از سیرابی و دو بار از نگاری عبور میکند. میکروبهای تجزیهکننده سلولز در تمامی قسمتهای معده پستانداران نشخوارکننده حضور دارند.